Eski PanoKış akşamı erken iner, sokağın üstüne maviye çalan bir karanlık usulca serilirken evlerde ışıklar birer birer yanardı. Sonra, hiç beklenmedik bir anda, bütün mahalleyi aynı sessizlikte buluşturan o kesinti gelirdi. Televizyonun cızırtısı susar, buzdolabının uğultusu çekilir, odalarda yalnız sobanın içinden gelen hafif çıtırtı ile dışarıdaki rüzgârın sesine yer kalırdı. İlk birkaç saniye çocuklar şaşırır, büyükler pencereye yönelip karşı apartmanın da karanlığa gömüldüğünü görünce durum anlaşılırdı. Ardından çekmeceden mumlar çıkar, kibritin kısa parıltısı mutfakta belirir, salon başka bir zamana aitmiş gibi yeniden kurulurdu. Elektrik kesintisi bir eksiklikten çok, hayatın ritmini ansızın değiştiren ortak bir perde aralığıydı.
Zamanın İzinde bakıldığında bu uzun kesintiler, eski şehir hayatının teknik yetersizliğinden daha fazlasını anlatır. O yıllarda enerji altyapısındaki aksaklıklar sık yaşansa da mahalle insanı bu boşluğu yalnız şikâyetle değil, yeni bir birlikte olma biçimiyle doldururdu. Günlük telaşın üstünü örten cihazlar susunca ev içindeki sesler yeniden değer kazanırdı. Anne mutfaktan tarçınlı çayın kokusunu gönderir, baba sandalyesini sobaya biraz daha yaklaştırır, büyükanneler eski kışlardan söz açardı. Bir anda konuşmaların konusu okul notlarından komşu düğünlerine, odun fiyatlarından eski tramvay hatıralarına kadar genişlerdi. Sanki elektrik gidince yalnız ampuller değil, acele de kapanır; insanlar birbirine bakmak ve cümlelerini biraz daha uzun kurmak için zaman bulurdu.
Bu akşamların hafızada parlak kalmasının nedeni yalnız mum ışığının sıcaklığı değildir. Asıl parıltı, karanlığın içinde belirginleşen ayrıntılardadır. Camın önünde bekleyen buğu, emaye çaydanlığın kapağındaki hafif titreşim, sehpanın üstüne bırakılan mandalina kabuklarının kokusu, battaniyenin altına toplanan kardeşlerin gölgeleri... Çocuklar için kesinti biraz oyundu; gölgeler duvara yansıtılır, fısıltıyla hikâyeler anlatılır, pencerenin ardından uzaktaki tek tük ışıklara bakılıp hangi sokakta elektrik geldiği tahmin edilirdi. Yetişkinler içinse bu saatler hayatın durup nefes aldığı aralıklardı. Komşular kapı aralığından seslenir, "sizdə de gitti mi" diye sorar, kimi zaman bir tabak sıcak çörek ya da demlikten bir bardak çay eşliğinde sohbet sahanlığa taşardı.
İlginç olan, elektrik kesintisinin yalnız ev içini değil bahçelerin hafızasını da değiştirmesiydi. Yazdan kalma kurumuş yaprakların arasına sinmiş ıhlamur kokusu, kış nemiyle yeniden yükselir; karanlık arttıkça dışarının kokusu eve daha belirgin gelirdi. Sokak lambaları yanmayınca pencere önündeki ağaçlar daha canlı görünür, dalların kıpırtısı daha dikkatle seçilirdi. Bugün geçmişe dönüp bakıldığında bahçelerin daha parlak görünmesinde biraz da bu vardır: Elektrik çekildiğinde göz yapay ışığın değil, gecenin ve kokunun tonlarına alışırdı. Karanlık, eşyayı eksiltmek yerine duyuyu çoğaltır; insanı bulunduğu yere daha dikkatle bağlardı.
Bugünün kesintisiz ekran çağında o akşamlar belki zahmetli görünebilir. Ama hatırada kalan şey mağduriyet değil, çoğalan sohbetin insana bıraktığı sıcaklıktır. Uzayan elektrik kesintileri mahalleyi aynı kırılganlıkta buluşturur, evleri birbirine biraz daha yaklaştırır, gündelik hayatın içindeki kültürel mirası görünür kılardı. Bugün bir mum kokusu, bir soba sesi ya da ıhlamur demlenen bir mutfak, o akşamları hemen geri çağırıyorsa bunun nedeni tam da budur: Karanlık, o yıllarda insanları birbirinden uzaklaştırmadı; aksine, aynı masanın çevresine biraz daha sıkı topladı.
Dönemin Ruhunu Ele Veren O Eski Saatlerde Kışın Uzayan Elektrik Kesintilerinin Sohbeti Çoğalttığı Akşamlar: Geçmişe Bakınca Neden Daha Parlak Görünüyor Ihlamur Kokusuna Dönen Bahçeler
